65- Conversation گفتگو با رضا امیر درباره‌ی کتاب «چگونه زنده‌ایم»

Parseh Podcast (پادکست پرسه)

بدون فصل

1 ساعت و 58 دقیقه

1405/7/23

جزئیات

توضیحات

ما صرفاً ارابه‌هایی در خدمت «ژن‌های خودخواه» هستیم یا حیات داستانی بسیار پیچیده‌تر دارد؟

در اپیزود شصت‌وپنجم پادکست پرسه، من (عباس سیدین) با رضا امیر (معلم زیست‌شناسی، مترجم و سازندهٔ پادکست‌های مهرانگیز و گاوگیجه) به بهانهٔ انتشار ترجمهٔ جدید او از کتاب درخشان «چگونه زنده‌ایم؟» (How Life Works) نوشتهٔ فیلیپ بال (Philip Ball) هم‌صحبت شده‌ام.

نسخهٔ ویدیویی این گفتگو را که با تصاویر و ویدیوهای علمیِ کمکی تدوین شده است، می‌توانید در کانال یوتیوب پرسه تماشا کنید.

اگر این محتواها برایتان مفید است، با سابسکرایب کردن و عضویت در بخش ممبرشیپ کانال یوتیوب پرسه از ادامهٔ این مسیر حمایت کنید.

دربارهٔ کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» (How Life Works)

کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» نوشتهٔ فیلیپ بال (نویسنده و پژوهشگر برجستهٔ علم)، یکی از مهم‌ترین آثار سال‌های اخیر در حوزهٔ زیست‌شناسی نوین است که با ترجمهٔ روان و دقیق رضا امیر و ویراستاری علمی دکتر مهدی شفا، در داخل ایران توسط نشر نوین و در خارج از کشور توسط انتشارات هوشیوار منتشر شده است.

برای دهه‌ها، درک عمومی و حتی دانشگاهی ما از زیست‌شناسی تحت تأثیر استعاره‌هایی مثل «کتاب رمز حیات»، «طرح‌وارهٔ ژنتیکی» و نگاه تقلیل‌گرایانهٔ «ژن خودخواه» (ریچارد داوکینز) قرار داشت؛ دیدگاهی که ژن‌ها را همه‌کاره و سایر اجزای سلول و جاندار را صرفاً ابزارهایی جانبی در خدمت ژن‌ها می‌دانست. فیلیپ بال در این کتاب با تکیه بر جدیدترین یافته‌های زیست‌شناسی مولکولی، زیست‌شناسی تکوینی و زیست‌شناسی سیستمی (Systems Biology) نشان می‌دهد که حیات نه یک خط تولید ماشینیِ ساده از ژن به صفت، بلکه شبکه‌ای پویا، چندسطحی و هدفمند است که در آن «سلول» (و نه ژن به‌تنهایی) واحد بنیادین زنده بودن است.

زمان‌بندی اپیزود و موضوعات گفتگو:

00:00 معرفی کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» و رضا امیر

02:31 ضرورت استفاده از استعاره در زیست‌شناسی و تکامل

05:00 ریشه شناختی استعاره‌ها و سازوکار ذهن

09:16 پیرایش ژن (اسپلایسینگ) و خطای استعاره تدوین فیلم

15:11 رد فرضیه کلاسیک «یک ژن، یک پروتئین»

18:13 معمای تنوع آنتی‌بادی‌ها و نوترکیبی V(D)J

24:14 نقد ژن خودخواه داوکینز در زیست‌شناسی سیستمی

29:48 واحد واقعی حیات و وراثت چیست؟

34:19 علت زوال و کوچک شدن کروموزوم Y در تکامل

36:33 نقد تقلیل‌گرایی؛ جایگاه واقعی ژن در سلول

38:45 چرا سهم ژنتیکی و زیستی ما از مادر بیشتر است؟

43:46 تکوین جنین و میراث سیتوپلاسمی مادر

49:09 اپی‌ژنتیک و قحطی هلند؛ انتقال موروثی تروما

51:55 واحد انتخاب طبیعی؛ صفت تک‌ژنی یا سیستم چندعاملی؟

57:52 معمای تاخوردگی پروتئین و پارادوکس لوینتال

01:01:57 قیف آنتروپی و چشم‌انداز سازگاری پروتئین‌ها

01:06:50 دامنه‌های پروتئینی و تکامل ماژولار

01:10:34 سازگاری شگفت‌انگیز پروانه مونارک با سم گیاهی

01:15:33 علیت شبکه‌ای در زیست‌شناسی در برابر جبر خطی

01:17:08 معمای تعیین جنسیت؛ ژن SRY و پرونده ایمان خلیف

01:21:24 آیا مفهوم «غیرطبیعی» در زیست‌شناسی وجود دارد؟

01:24:18 سندروم کارتاژنر و وارونگی عجیب اندام‌های داخلی

01:27:44 الگوهای تورینگ؛ چرا پنج انگشت داریم؟

01:29:24 سندروم داون و اهمیت دوز بیان ژن‌ها

01:33:17 غیرفعال شدن کروموزوم X و راز رنگ گربه‌ها

01:39:43 علم چگونه خطاهای خود را تصحیح می‌کند؟

01:42:08 معرفی کتاب «میمون متکبر» اثر کریستین وب

01:43:40 ترمودینامیک و فیزیک پیدایش حیات؛ نظریه جرمی انگلند

01:54:05 نقد واژه «انتخاب» در تکامل و پادکست گاوگیجه

01:57:17 سخن پایانی

لینک‌ها و منابع اشاره‌شده در این گفتگو

پادکست‌ها و کانال‌های میزبان و مهمان:

تهیهٔ کتاب و ناشران:

داخل ایران: از وبسایت نشر نوین
خارج ایران: از Apple Books | Google Books

سایر گفتگوهای رضا امیر دربارهٔ کتاب «چگونه زنده‌ایم؟» که در اپیزود نام برده شد:

کتاب‌های نام‌برده‌شده در این گفتگو:

چگونه زنده‌ایم؟ (How Life Works) – فیلیپ بال | ترجمهٔ رضا امیر (نشر نوین / انتشارات هوشیار)
استعاره‌هایی که با آن‌ها زندگی می‌کنیم (Metaphors We Live By) – جورج لیکاف و مارک جانسون
ژن خودخواه (The Selfish Gene) – ریچارد داوکینز
موسیقی حیات (The Music of Life) – دنیس نوبل
محتوم (Determined) – رابرت ساپولسکی | ترجمهٔ عباس سیدین
حیات چیست؟ (What Is Life?) – اروین شرودینگر
میمون متکبر (The Arrogant Ape) – کریستین وب
هر زیستی در آتش است (Every Life Is on Fire) – جرمی انگلند