Hasan-Zirak-Lay-Lay

حسن زیرک (به کردی: حه‌سه‌ن زیره‌ک) (زادهٔ ۸ آذر ۱۳۰۰ در بوکان – درگذشتهٔ ۵ تیرماه ۱۳۵۱ در بوکان) خوانندهٔ پرآوازهٔ ترانه‌های کردی در مناطق کردنشین غرب ایران بود.

حسن زیرک با ضبط تعداد زیادی از آوازهای سنتیِ مردم کرد، سبب حفظ و نگهداری این آثار فرهنگی از گزند فراموشی شد. از او بیش از ۱۰۰۰ ترانه و آواز به یادگار مانده‌است.

زیرک، علاوه بر زبان کردی سورانی لهجه بوکانی و هَورامی (اورامی)، به زبان‌های فارسی، ترکی آذری، ارمنی و لری نیز آواز اجرا کرده و دارای ۳ مقام ترکی، ۸ مقام فارسی، ۲ مقام هورامی و ۶۴ مقام کُردی سورانی است. حسن زیرک در «ارکستر موسیقی کردی» برادران یوسف‌زمانی، ارکستر مشیر همایون شهردار در تهران و ارکستر مجتبی میرزاده در کرمانشاه همکاری داشته و به اجرای برنامه پرداخته‌است.

حسن زیرک نفوذ فرهنگی فوق‌العاده‌ای نه تنها در کردها بلکه در همسایگان فارس، ترک و لر زبان آن‌ها نیز داشته‌است. زیرک به بخشی از هویت فرهنگی کُرد تبدیل شده‌است

زیرک به واسطهٔ زندگی و اقامت در بسیاری از مناطق ایران و عراق، توانسته‌است به زبان‌های ترکی آذری، فارسی، ارمنی، لری ترانه اجرا کند. همچنین در بسیاری از ترانه‌های او نام‌های جغرافیایی مانند نام شهرهای ایران به وفور شنیده می‌شود. او ترانه‌هایی با مضمون میهن‌پرستی سروده‌است که به تمجید از ایران و مردم کُرد و کردستان پرداخته‌است.

حسن زیرک نه‌تنها دارای صدا و حافظهٔ منحصربه‌فردی بود، بلکه در عین حال شعر می‌سرود و موسیقی برای آن می‌نواخت و حتی تغییراتی در شعرها و قافیه و وزن آن‌ها می‌داد. حسن زیرک ترانه‌هایی نیز به زبان فارسی و ترکی آذربایجانی و حتی لری نیز خوانده‌است. برخی از خوانندگان اهل کشور ترکیه، بدون اشاره به ترانهٔ اصلی، به اجرای دوباره ترانه‌های حسن زیرک با همان ملودی یا با تغییراتی در شعر پرداخته‌اند.

برخی از ترانه‌های معروف زیرک:

• نوروز
• کتانه
• بارانه
• خان باجی (ارمنی - کردی سورانی)
• مریم بوکانی / تنظیم و ویولن از مجتبی میرزاده
• زارا
• گوهره
• نالشکینه
• لێم زیز بووه
• آمنه و آمنه
• ریبوار و ریبوار (کردی - فارسی)
• لای لای
• آمان دکتر
• وره قوربان
• عرق چین
• هه‌وری لار
• مهتاب و آرزو (خوانده برای دخترش)
• غریب ماوم (خۆم به غولامی)
• کرماشان
• یالا شوفر
• نورانی (آهنگ مذهبی در وصف خاندان و شیوخ خانقاه زنبیل)
• کابوکه (که‌بوکه)
• دیسان شه‌و هات
• گولدور مَنی گولدور (آذری - کردی)
• له سیلهٔ قبران هاواره
• هو لیلی
• به‌ناز
• .ترانهٔ Ankara'nın Taşına Bak که ملودی آن، همان ملودی ترانهٔ نیشتمان (میهن) حسن زیرک است و امروزه در کشور ترکیه به سرود ملی تبدیل شده‌است.